Năm 2025: Đại cuộc “chuyển mình” của hệ thống trường nghề – Cơ hội, thách thức và những cuộc cạnh tranh ngầm

Năm 2025 mở ra một chương mới cho giáo dục nghề nghiệp Việt Nam: Toàn bộ hệ thống trường nghề chính thức được chuyển về dưới sự quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT). Đây là bước ngoặt mang tính chiến lược, được kỳ vọng sẽ nâng tầm chất lượng đào tạo nghề, đồng thời đưa các trường cao đẳng, trung cấp vào “vòng chơi lớn” của hệ thống tuyển sinh quốc gia – nơi bấy lâu nay vốn là “sân chơi độc quyền” của đại học.

Bức tranh toàn cảnh: Khởi sắc nhưng chưa bền vững

Tính đến cuối năm 2025, Việt Nam có 1.886 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó:

399 trường cao đẳng…………429 trường trung cấp…….

Tuyển sinh đạt con số 2,43 triệu người, hoàn thành 100% chỉ tiêu. Nhóm ngành “hot” nhất không ngoài dự đoán:

Kỹ thuật – Công nghệ: Chiếm 46%, nổi bật là công nghệ ô tô, điện, công nghệ thông tin.

Nông lâm – Thủy sản: Chiếm 12%, tăng mạnh nhờ xu hướng nông nghiệp công nghệ cao.

Y – Dược và chăm sóc sức khỏe: Chiếm 10%, gia tăng do nhu cầu từ xã hội già hóa và áp lực chăm sóc cộng đồng.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ngành “trắng thí sinh”, đặc biệt là những lĩnh vực mang tính độc hại, nguy hiểm: mỏ hầm lò, khai khoáng, xử lý chất thải… Điều này đặt ra bài toán nghề thiết yếu nhưng… ai sẽ học?

 Cạnh tranh khốc liệt: Đại học “hạ sàn”, trường nghề lao đao

Dù các trường nghề nỗ lực đổi mới, song họ vẫn đang rơi vào “cuộc chiến tuyển sinh không cân sức” với đại học. Một thực tế nghịch lý đang diễn ra: Học sinh trung bình cũng dễ dàng đỗ đại học khi nhiều trường hạ điểm chuẩn xuống mức tối thiểu, có trường chỉ cần… 15 điểm cho 3 môn xét học bạ là đủ tiêu chí.

Trong mùa tuyển sinh 2025:Hơn 200 trường ĐH tuyển được 551.000 học sinh.

Trong khi gần 830 trường cao đẳng, trung cấp chỉ tuyển được 430.000 học sinh.

Áp lực đè lên các trường nghề là rất lớn. Liệu có công bằng không khi đại học “rộng cửa”, còn trường nghề thì loay hoay tìm thí sinh giữa cơn bão truyền thông và định kiến xã hội?

 Vấn đề gốc rễ: Nhận thức lệch lạc và chính sách thiếu đồng bộ

Theo Thứ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn, nguyên nhân sâu xa đến từ:Nhận thức xã hội về giáo dục nghề nghiệp vẫn còn lạc hậu – nhiều người vẫn coi học nghề là “lựa chọn thứ yếu”.

Tuyển sinh thiếu đồng bộ, thiếu liên thông dữ liệu.Chênh lệch chất lượng giữa các cơ sở đào tạo, khiến người học thiếu niềm tin.Doanh nghiệp khát lao động có tay nghề cao, nhưng lại ít gắn kết với quá trình đào tạo.

Chưa kể, việc các trường đại học ồ ạt mở ngành, dễ dãi trong tuyển sinh gây ra tình trạng mất cân bằng nguồn nhân lực nghiêm trọng, khi “thừa cử nhân, thiếu kỹ sư thực hành” đang là thực trạng nhức nhối.

“Lật ngược thế cờ”: 6 chiến lược đột phá từ Bộ GDĐT.Để cứu vãn và nâng tầm hệ thống GDNN, Bộ GDĐT đưa ra 6 giải pháp chiến lược:Đồng bộ tuyển sinh GDNN và GDTX trên hệ thống chung quốc gia.Đổi mới truyền thông, hướng nghiệp từ sớm trong nhà trường phổ thông.Nâng cao chất lượng chương trình đào tạo, cập nhật theo nhu cầu thực tế.

Tăng cường tự chủ cho các trường nghề.Phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp, đưa họ tham gia vào quá trình đào tạo.

Ứng dụng công nghệ và dữ liệu lớn để minh bạch hóa tuyển sinh, hướng đến mô hình “hệ sinh thái đào tạo – việc làm” khép kín.

Bộ GDĐT cũng đang xây dựng quy chế tuyển sinh mới thống nhất toàn quốc, đồng thời đề xuất các chính sách ưu đãi mạnh mẽ dành cho doanh nghiệp hợp tác với trường nghề – từ tài chính, thuế đến quyền ưu tiên tuyển dụng.

Tương lai nào cho trường nghề?. “Không thể siết đầu vào đại học chỉ để ép thí sinh chọn trường nghề” – Bộ GDĐT khẳng định rõ quan điểm. Thay vào đó, giải pháp căn cơ phải đến từ chất lượng thực sự, thị trường lao động rõ ràng và định vị nghề nghiệp đúng đắn cho học sinh.

Chỉ khi nào học sinh thấy rằng: học cao đẳng, trung cấp có cơ hội việc làm tốt hơn, thu nhập không thua kém đại học, được học thực chất, làm việc ngay sau tốt nghiệp – thì trường nghề mới trở thành lựa chọn đầu tiên chứ không phải là “phương án dự phòng”.