Tuyển sinh 2019

Định hướng nghề nghiệp thời 4.0: “Đừng lấy kiến thức, hiểu biết của người lớn áp đặt cho con”

Trong khoảng 5 đến 10 năm tới những loại công việc nào sẽ biến mất, các công việc mới sẽ xuất hiện chủ yếu trong các lĩnh vực nào? Xu hướng thay đổi nghề nghiệp hiện tại là cơ hội hay thách thức? Nếu con em mình có suy nghĩ “nghề chọn mình chứ mình không chọn nghề”, bố mẹ nên chia sẻ gì với con?

Các câu hỏi trên được các nhà giáo dục, các chuyên gia uy tín cùng hơn 200 phụ huynh và học sinh chia sẻ, thảo luận tại Hội thảo Phát động cuộc thi định hướng nghề nghiệp Cool Contest 2018-2019 với chủ đề "Nghề nghiệp trong tương lai sẽ thay đổi như thế nào và chúng ta cần làm gì để chuẩn bị cho sự thay đổi đó?". Hội thảo do Trường Phổ thông song ngữ liên cấp WellSpring (Hà Nội) phối hợp với Đại học Fulbright Việt Nam, Đại học RMIT và Microsoft Việt Nam tổ chức ngày 13/10.

Các chuyên gia, nhà giáo dục trong thảo luận bàn tròn: “Học sinh, phụ huynh, nhà trường, doanh nghiệp cần làm gì để chuẩn bị cho sự thay đổi nghề nghiệp trong tương lai”.

>> Thời đại công nghiệp 4.0 và những định hướng nghề nghiệp
>> Lớp tư vấn hướng nghiệp thời công nghệ 4.0 - ĐT 0968 333 219
>> Những ngành nghề “lên ngôi” trong thời đại 4.0
Các chuyên gia, nhà giáo dục trong thảo luận bàn tròn: “Học sinh, phụ huynh, nhà trường, doanh nghiệp cần làm gì để chuẩn bị cho sự thay đổi nghề nghiệp trong tương lai”.
Công nghệ sẽ thay đổi công việc trong tương lai thế nào?
Bà Trần Yên Định, Giám đốc Khối Giáo dục, Microsoft Việt Nam khẳng định, chúng ta đang sống trong thế giới biến đối không ngừng và sự tác động của nền tảng công nghệ thông tin làm cho sự thay đổi thế giới nhanh hơn bao giờ hết.
Bà Trần Yên Định nhấn mạnh, 2 tỷ nghề nghiệp cho đến năm 2030 sẽ biến mất, thay thế bởi những nghề nghiệp khác.
Các cuộc cách mạng công nghiệp (CMCN) mang đến sự chuyển dịch mạnh mẽ trong lực lượng lao động ở tất cả mọi lĩnh vực. Chẳng hạn, trong ngành Y tế, việc phẫu thuật hiện nay phụ thuộc chủ yếu vào các bác sĩ giỏi nhưng trong tương lai sẽ được thay thế bởi các robot mang tính chính xác, hiệu quả, nhanh chóng và thẩm mỹ hơn. Ô tô có người lái được thay thế bởi ô tô lái tự động.
Theo số liệu được đưa ra tại Hội nghị Kinh tế thế giới, với cuộc CMCN 4.0, 65% công việc trong tương lai dành cho thế hệ Z (sinh giai đoạn 1995-2012) vẫn chưa xuất hiện. Những công việc hôm nay chúng ta cần 50% kiến thức về mặt công nghệ thì trong tương lai sẽ tăng lên 77%.
Từ góc nhìn của doanh nghiệp và tổ chức quốc tế, ông Ngô Quang Vịnh - Chuyên gia Giáo dục và Y tế Ngân hàng phát triển châu Á - ADB nhấn mạnh, trong lịch sử đã diễn ra, các cuộc CMCN lấy đi công việc cũ nhưng lại tạo ra công việc mới. Thống kê cho thấy, số lượng công việc mới tạo ra nhiều hơn số lượng công việc cũ bị thay thế.

Ông Ngô Quang Vinh chia sẻ về xu hướng nghề nghiệp trong tương lai.

Theo một số dự báo*, sẽ có khoảng 70% – 80% công việc hiện nay biến mất trong 20 năm tới. Những ngành nghề hiện nay từ trước đến nay có thể được yêu thích chưa chắc sẽ có nhiều nhu cầu tuyển dụng trong tương lai.
Ông Ngô Quang Vinh chia sẻ về xu hướng nghề nghiệp trong tương lai.
“Rất khó nói trong 5 - 10 - 20 - 50 năm tới những công việc nào được sinh ra. Tôi chỉ có thể nói, các công việc mang tính chất chân tay, lặp đi lặp lại sẽ dần dần biến mất/ bị thay thế bởi blockchain, trí tuệ nhân tạo. Những công việc mang tính nặng về nhận thức, tương tác, giao tiếp, tư duy phản biện và sáng tạo sẽ luôn luôn được sinh ra mới, ông Vịnh nói.
Chuyên gia này dẫn số liệu trong 30 năm trở lại đây, 1 nửa số công việc mới ở Mỹ sinh ra là chưa từng có trước đó. Lĩnh vực nghề nghiệp thay đổi nhanh đến nỗi chúng ta chưa kịp nhận ra thì nó đã bước sang chu kì mới.
Chuẩn bị hành trang gì cho trẻ?
Bà Trần Yên Định cũng cho biết thêm, xu hướng thay đổi công việc ở Việt Nam sẽ hòa nhịp với thế giới. Do đó, Việt Nam phải chuẩn bị được lực lượng lao động sẵn sàng, bởi nếu không các ngành công nghệ mới sẽ không tiếp cận được nhân lực của chúng ta. Sự chuẩn bị đó phải bắt đầu từ khi các em học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường. Và kỹ năng giáo dục thế kỉ 21 đang hướng đến: tư duy logic, tư duy phản biện, sự sáng tạo, khả năng làm việc nhóm và khả năng giao tiếp chắc chắn là những kỹ năng mà người lao động trong tương lai cần.
Từ góc độ nhà quản lý giáo dục, bà Lê Tuệ Minh - Chủ tịch Điều hành, Tổng Hiệu trưởng Trường Phổ thông song ngữ liên cấp WellSpring cho rằng: “Nói về ngành nghề trong tương lai dường như không có gì chắc chắn, tất cả chỉ là phỏng đoán. Và trường học, đặc biệt là bậc phổ thông có vai trò quan trọng nhất trong việc tạo trải nghiệm mới, chuẩn bị cho tương lai và sự lựa chọn nghề nghiệp của các em sau này”.

Bà Lê Tuệ Minh nhấn mạnh vai trò trang bị hành trang cho học sinh từ góc độ nhà quản lý giáo dục.

Mặt trái của Cách mạng Công nghiệp 4.0 là nó có thể gây ra sự bất bình đẳng. Đặc biệt là có thể phá vỡ thị trường lao động. Khi tự động hóa thay thế lao động chân tay trong nền kinh tế, khi robot thay thế con người trong nhiều lĩnh vực, hàng triệu lao động trên thế giới có thể rơi vào cảnh thất nghiệp, nhất là những người làm trong lĩnh vực bảo hiểm, môi giới bất động sản, tư vấn tài chính, vận tải.
Bà Lê Tuệ Minh nhấn mạnh vai trò trang bị hành trang cho học sinh từ góc độ nhà quản lý giáo dục.
“Bây giờ không phải là lúc chúng ta nói về học nội dung gì, thay đổi môn học thế nào mà quan trọng hơn là phương pháp học tập, mục tiêu và trải nghiệm của học sinh có được trong học tập thế nào để mang đến những kỹ năng mới. Bởi lẽ, thế giới nghề nghiệp tương lai chắc chắn sẽ không dừng lại ở kiến thức hôm nay học sinh được học, mà các em phải được trang bị kiến thức liên tục tự học hỏi, tự tìm hiểu, học lại. Kỹ năng đó mới là quan trọng nhất”, bà Lê Tuệ Minh nêu quan điểm.
Bà Bùi Việt Lâm - Giám đốc Truyền thông ĐH Fulbright Việt Nam kể câu chuyện đến thăm học sinh ở gần 30 trường THPT trên cả nước: “Khi tôi đặt câu hỏi rằng, các em hình dung vào năm 2030 (khi các em 30 tuổi), các em đứng ở đâu, làm gì? Chỉ còn nửa năm nữa sẽ bước vào đại học các em đã biết rõ mình thích gì, sở trường gì? Hầu hết các em không có câu trả lời rõ ràng”.
Bà Lâm cho rằng, nhiều nhà trường hiện nay chưa trang bị đầy đủ tri thức, kỹ năng để học sinh tự định hướng bản thân, lựa chọn học ngành nghề đúng thiên hướng, sở thích, đam mê của mình.
Vậy bố mẹ, nhà trường, các con cần chuẩn bị hành trang thế nào cho tương lai nghề nghiệp bất định đó?
“Việc định hướng nghề nghiệp tương lai phải do chính học sinh quyết định. Phụ huynh, nhà trường chỉ đóng vai trò hỗ trợ, đồng hành, khích lệ”, ông Đặng Quốc Cường - Chuyên gia tư vấn Ngành và việc làm ĐH RMIT nhấn mạnh.
Bố mẹ, nhà trường đừng áp đặt
Bà Phí Mai Chi - Điều hành Dự án phi lợi nhuận Giáo dục hướng nghiệp Ikigai cho rằng, khi bố mẹ làm hướng nghiệp cho con không nên quá lo lắng mà hãy trao trách nhiệm đó cho con tự quyết định.
Nếu con có suy nghĩ “Nghề chọn người, chứ không phải người chọn nghề” thì bố mẹ cũng đừng mắng con. Bởi lẽ, một đứa trẻ khi biết bản thân nó là ai, muốn gì thì nó sẽ tìm hiểu, quyết định theo đuổi mục tiêu nghề nghiệp của mình. Trên con đường đó, nó được mở ra các cơ hội nghề nghiệp khác.
“Khi con có nền tảng, con sẽ tiếp tục tự mở ra các nghề mới, trưởng thành và cứng cáp. Nói nghề chọn người nhưng thực ra phải phù hợp với bản thân, chứ không phải con không được rèn giũa, không cố gắng mà tự nghề mới đến. Nghề đến - nghề sẽ lại đi nếu các con không rèn giũa, cố gắng hàng ngày với tinh thần muốn học hỏi, muốn làm việc nghiêm túc”, bà Mai Chi chia sẻ.

Bà Phí Mai Chi.Tuyển dụng thời công nghệ 4.0: cơ hội và thách thức cho nhà quản lý

Nhìn vào thực tế này, ngành chế tạo ra robot như cơ điện tử sẽ trở nên “hot”. Nhóm ngành công nghệ sẽ dẫn đầu xu hướng như: CNTT, công nghệ vật liệu nano, năng lượng, logistics, kỹ thuật y sinh…
Công nghệ thông tin chắc chắn là ngành chủ lực trong cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0
Ngoài nhóm ngành công nghệ (CNTT, công nghệ sinh học, công nghệ truyền thông …), nhóm ngành dịch vụ như du lịch, nhà hàng, khách sạn; nhóm ngành thiết kế sáng tạo; nhóm ngành dinh dưỡng và ẩm thực; nhóm ngành điện tử, cơ khí, tự động hóa; nhóm ngành quản lý, quản trị, nhóm ngành công nghệ chế biến… là những ngành mà robot, máy móc không thể thay thế con người hoàn toàn, là công cụ bổ trợ hiệu quả hơn.
Những công viêc liên quan đến sáng tạo vẫn luôn dẫn đầu xu hướng trong thời đại 4.0 do con người sẽ không thế bị thay thế, máy móc chỉ hỗ trợ các công việc thiết kế trở nên đơn giản và hiệu quả hơn
Ở nhóm ngành kinh tế, robot cũng chỉ thay thế được một vài vị trí như bán hàng, vận chuyển… nhưng ở cấp quản lý, điều hành, hoạch định chiến lược thì đòi hỏi phải có bộ óc và bàn tay con người điều tiết.

Bà Trần Yên Định nhấn mạnh, 2 tỷ nghề nghiệp cho đến năm 2030 sẽ biến mất, thay thế bởi những nghề nghiệp khác.

Điều hành công ty hay quản trị doanh nghiệp đều cần tư duy và kiến thức của con người
Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo khác với con người ở chỗ cảm xúc và sự sáng tạo. Chính vì vậy, vấn đề không phải là ngành nào bị robot xóa bỏ mà là các ngành nghề đòi hỏi phải có sự đổi mới sáng tạo để phù hợp với xu thế mới, đặt ra nhiều yêu cầu cao hơn, nếu chúng ta không đáp ứng được sẽ bị thay thế. Vì vậy, điều quan trọng là các em trang bị những kỹ năng nghề nghiệp cần thiết để không bị đào thải.
Như vậy, cuộc cách mạng 4.0 mở ra cơ hội cho những sinh viên theo đuổi ngành nghề phù hợp, đúng xu hướng và trọng điểm. Giữa thời đại công nghệ phát triển và thay đổi nhanh chóng, các bạn trẻ cần hiểu rõ công việc, giá trị nghề nghiệp tương lai của mình để có những sự lựa chọn đúng đắn.
Bà Phí Mai Chi.Tuyển dụng thời công nghệ 4.0: cơ hội và thách thức cho nhà quản lý
Bà Lê Tuệ Minh cho rằng, khái niệm “hướng nghiệp” được đông đảo phụ huynh, học sinh dùng nên hiểu là tìm hiểu về thế giới công việc, về lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau (chứ không phải là hướng đến chọn một nghề, một ngành cụ thể nào đó như cách nghĩ truyền thống của số đông bấy lâu).
Nên hướng nghiệp từ khi các em bắt đầu có sự quan tâm đến việc này, từ trung học cơ sở. Tất cả các quyết định không thể dựa trên sự áp đặt, kể cả đó là bố mẹ, thầy cô hay bất kỳ chuyên gia nào. Quan trọng nhất, các em chính là người quyết định, tìm hiểu đầy đủ thông tin để có quyết định chính xác nhất. Bởi lẽ, tất cả các lĩnh vực công nghiệp phụ huynh đã biết trước đây sắp tới sẽ hoàn toàn khác, công việc, kỹ năng mới, đừng để định kiến làm rào cản cho sự lựa chọn.
“Đừng lấy kiến thức, hiểu biết của mình áp đặt cho các con. Bởi thế giới tương lai rất khác với thế giới chúng ta đã và đang sống hiện nay”, bà Minh nhắn gửi.
Lệ Thu

tuyensinhdaihoc.edu.vn